Η ιστορία του τόπου μας

Το νήμα των πιο συγκεκριμένων ιστορικών μαρτυριών για την περιοχή πιάνεται ξανά στον 7ο αιώνα, όπου τοποθετείται η απαρχή της Μονής Γηρομερίου, η οποία καταστράφηκε κατά τον 9ο αιώνα για να κτιστεί στη θέση της από τον Όσιο Νείλο η σημερινή Μονή, στις αρχές του 14ου αιώνα, μεταξύ του 1310 - 1320. Στην ίδια περίοδο πιθανά έχει την αρχή της και η Εξαρχία Γηρομερίου (σύστημα εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας σε συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή που ανήκε αμέσως στον Πατριάρχη).

Στην Εξαρχία Γηρομερίου, με έδρα την ομώνυμη Μονή, ανήκαν δώδεκα ή κατά περιόδους και περισσότερα χωριά της γύρω περιοχής, ανάμεσα στα οποία αναφέρονται στα Πατριαρχικά σιγίλλια (1667, 1733 και 1759): το Λίμποβο (σημερινό Κρυονέρι), η Αράχωβα (σημερινό Ριζό), το Άνω Ξέχωρο, το Κάτω Ξέχωρο και η Κεραμίτσα Επίσης, η ύπαρξη Μετοχίων της Μονής Γηρομερίου σε άλλες θέσεις της περιοχής Μουργκάνας, πολύ κοντά σε χωριά της, μπορεί στο πλαίσιο μιας πιο συστηματικής έρευνας να δώσει περισσότερα στοιχεία για την περίοδο και τον τρόπο ανάπτυξης των οικισμών. Αναφερόμαστε στο Μετόχι Αγίου Μηνά Κοκκινολιθαρίου, το οποίο αναφέρεται σε σιγίλιο του 1667, στο Μετόχι Αγίου Γεωργίου Καμίτσανης, το οποίο σύμφωνα με κάποιες επιγραφές ανοικοδομήθηκε μεταξύ 1758 - 1773, στο Μετόχι Αγίου Αθανασίου Βαβουρίου που επίσης τοποθετείται στον 18ο αιώνα, στο Μετόχι Αγίας Μαρίνας Λύκου (σήμερα Χαραυγή), που σύμφωνα με μία σφραγίδα υπήρχε τουλάχιστον από το 1731.

(για περισσότερα...)

Από τα παραπάνω σε συνδυασμό με αφηγήσεις που καταγράφηκαν γίνεται η εκτίμηση πως ο τόπος άρχισε να γνωρίζει συγκέντρωση και ανάπτυξη πληθυσμού τον 17ο και κυρίως τον 18ο αιώνα. Από το βιβλίο των Νικ. Α. Σκόπα & Σπ. Λ. Χαραμόπουλου «Ο Αγώνας των 16 χωριών της Επαρχίας Φιλιατών (Ένα Αγροτικό Ξεσήκωμα 1858 - 1930)» αντλούνται πολύ αξιόλογες πληροφορίες για την περιοχή`

« Τότε, μετά το αποτυχημένο κίνημα του Διονυσίου του Σκυλοσόφου στα Γιάννινα (1611-12) και τις τραγικές συνέπειές του για τους Έλληνες, ένα κύμα βίαιου εξισλαμισμού σάρωσε τη δυτική Ήπειρο και τη νότια Αλβανία. Ολόκληρα χωριά στην περιοχή Φιλιατών και Παραμυθιάς, αλλά και στις επαρχίες Δελβίνου και Αργυροκάστρου, αλλαξοπίστησαν. Εκείνοι που αρνήθηκαν ν΄ αλλαξοπστήσουν είχαν να επιλέξουν ανάμεσα στην αυτοεξορία και στην παραμονή στον τόπο τους. Στη δεύτερη περίπτωση γίνονταν κολήγοι...
Στα χρόνια αυτά η περιοχή Μουργκάνας αρχίζει να δέχεται δύο μεγάλα κύματα εποικισμού. Το πρώτο προέρχεται από τα χωριά Άγιος Παντελεήμονας, Μαρκάτι, Λινάτι, Γιάνναρη και άλλα της περιοχής του Δελβίνου...Τότε ολόκληρες οικογένειες, που θέλησαν να διαφυλάξουν την πίστη και την εθνική τους συνείδηση, διάλεξαν το δρόμοτης αυτοεξορίας και βρήκαν ασφαλές καταφύγο στα πανωχώρια της Μουργκάνας, Ασπροκλήσι, Τσαμαντάς, Μπαμπούρι, Λια, Λίστα, Γλούστα, κ.ά.
».


Οι συγγραφείς στο συγκεκριμένο σημείο αναφέρουν γραπτή αφήγηση του Οικονόμου Παπαζήση από το χωριό Λια, σύμφωνα με την οποία 42 οικογένειες έφυγαν από το χωριό Μαχαλά του Δελβίνου για να εγκατασταθούν στο Λια το 1732.

Η ιστορία του τόπου μας (2 από 4)