Τραγούδι και Χορός

«Οι χοροί εν Τσαμαντά είνε εγκύκλιοι, χορευόμενοι παρ΄ ανδρών και γυναικών. Προηγούνται οι άνδρες και έπονται εν τω σχηματιζομένω ημικυκλίω αι γυναίκες καθ΄ ηλικίαν και κατά τα πρεσβεία του χρόνου της υπανδρείας αυτών. Ως σύνδεσμος όμως μεταξύ των δύο φύλων παρεμβάλλεται πάντοτε γυνή παρήλιξ, ήτις και πρώτη θα δώση το παράδειγμα εις τας νεωτέρας της να μετάσχωσι του χορού. Οι χορευτικοί βηματισμοί είνε απλούστατοι, αποτελούμενοι εκ δύο βημάτων προς τα δεξιά και εκ δύο προς τ΄ αριστερά, με φοράν κυκλικής προς τα δεξιά προόδου. Μόνον ο κορυφαίος του χορού (κείνος που σέρει το χορό) πρέπει να δείξει ιδιάζουσαν επιτειδιότητα και ευστροφίαν δια διαφόρων ρυθμικών κινήσεων και ελιγμών, εξ ων αποτελείται το γνώρισμα του καλού χορευτού. Χορεύουσι δε άνευ μουσικών οργάνων, άδοντες μόνον άσματα χορικά και προσαρμόζοντες το βήμα προς το μέλος. Οι στίχοι του άσματος άδονται πρώτον υπό των ανδρών και επαναλαμβάνονται ομοήχως υπό των χορευουσών γυναικών. Εν τω συνόλω το θέαμα, ως εκ της ποικιλίας των γυναικείων ιδία ενδυμαασιών, είνε ευάρεστον εις τους οφθαλμούς, όταν το χορικόν ημικύκλιον αποτελήται εκ μεγάλου αριθμού χορευόντων και χορευουσών».


Απόσπασμα από το βιβλίο του Νικολάου Νίτσου «Μονογραφία περί της εν Ηπείρω κώμης του Τσαμαντά», Αθήνα, 1926.




«τα Δημοτικά τραγούδια δεν είναι ένα μουσειακό είδος, αλλά ένα ολοζώντανο μέρος της ίδιας της ζωής μας και γι΄ αυτό μας συγκινούνε ακόμη. Μπορεί να μην τα τραγουδάμε πια, μπορεί να μην ξέρουμε όλα τα λόγια τους, αλλά να που πάντα κάποιος βρίσκεται να μας τα θυμίσει.

Αυτά τα τραγούδια διδάσκουν μια στάση ζωής απέναντι στα μεγάλα και αιώνια προβλήματα του ανθρώπου: τον έρωτα, το θάνατο, την αγάπη, τον χωρισμό, τον πόνο και την καταστροφή.

Και τα τραγούδια λόγια ειναί, τα λεν΄ οι πικραμένοι,
τα λεν΄ να βγάλουν το πικρό και το πικρό δεν βγαίνει.

Το πικρό δεν βγαίνει, αλλά η αληθινή και μεγάλη ποίηση των ανώνυμων μας παρηγορεί και μας στηρίζει στις δύσκολες στιγμές, με την κατασταλαγμένη σοφία, την απλότητα και την ομορφιά μιας εικόνας σαν κι αυτή:


Κάτω στο ρέμα το βαθύ
πλεν΄ η Ρηνούλα μοναχή,
δεξιά μεριά ΄ν η πλύστρα της,
αριστερά η χωρίστρα της.»


από τον Πρόλογο του ποιητή Μιχάλη Γκανά στο βιβλίο του Πέτρου Β. Μάτση «Τσαμαντιώτικα Δημοτικά Τραγούδια», Αθήνα, 2001