Μεταβυζαντινή περίοδος
(1453 - 1830)

Μοναστήρια

(Τα πιο κάτω κείμενα για τα Μοναστήρια έχουν αντληθεί από το «Προσκυνητάριον Ιεράς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Κοιμήσεως της Θεοτόκου Γηρομερίου», Ηγουμενίτσα, 2008)

Μονή Αγίου Μηνά Κοκκινολιθαρίου

Η Μονή του Αγίου Μηνά βρίσκεται στο χωριό Κοκκινολιθάρι και αποτελεί ένα από τα πλέον γραφικά αξιοθέατα του νομού Θεσπρωτίας. Βρίσκεται κτισμένο στην κορυφή ενός απότομου βράχου και είναι γνωστό και ως «Μετέωρο της Ηπείρου».         
« Η ιστορία του Μετοχίου χάνεται στα βάθη των αιώνων και καλύπτεται με πλήθος θρύλων και παραδόσεων, που διατηρήθηκαν από γενεά σε γενεά ως τις ημέρες μας. Μεγαλύτερη έμφαση στις διηγήσεις αυτές δίδεται στην ίδρυση του Ναού. Αναφέρεται, δηλαδή, ότι η αρχική ονομασία ήταν Εικονολιθάρι, επειδή κάποτε - άδηλο πότε - βρέθηκε η εικόνα του Αγίου Μηνά επάνω στον βράχο και κατόπιν κτίστηκε ο Ναός στο όνομα του Αγίου.        
Άλλη παράδοση λέγει ότι ο βράχος, όπου βρίσκεται ο Ναός του Αγίου Μηνά, βρισκόταν σε υψηλότερο σημείο. Κάποτε αποκολλήθηκε από την αρχική του θέση και θαυματουργικώς στάθηκε στο μέρος όπου είναι τώρα, με τα κτίσματα επάνω του, χωρίς να πάθουν τίποτε. Διαφορετική εκδοχή αυτής της παραδόσεως αναφέρει, ότι όλος ο τόπος γύρω από τον Άγιο Μηνά βούλιαξε κάποτε και έμεινε μόνον ο βράχος να ορθώνεται, με τον Ναό στην κορυφή του.
Τα σωζόμενα ιστορικά στοιχεία μας πληροφορούν, ότι ο Άγιος Μηνάς ανήκε ως Μετόχι στην κυριαρχία της Μονής Γηρομερίου, τουλάχιστον από το 1667, όπως βεβαιώνει το έτος εκείνο με σιγίλλιό του ο Πατριάρχης Παρθένιος Δ?. Το Mετόχι περιελάμβανε, εκτός των σημερινών κτισμάτων επάνω στον βράχο και πέριξ αυτού, το λεγόμενο Δεσποτικό, όπου φιλοξενούνταν οι ιερείς, το μαγειρείο, κελλιά, καθώς επίσης στάβλους για τα ζώα των προσκυνητών. Λέγεται ακόμη ότι, πριν από την κατασκευή του σημερινού κωδωνοστασίου το έτος 1888 και της πέτρινης σκάλας, η πρόσβαση στην κορυφή του βράχου γινόταν με καλάθι προσαρτημένο σε τροχαλία με σχοινί.    
Σήμερα το Μετόχι του Αγίου Μηνά αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα θρησκευτικά προσκυνήματα του Θεσπρωτικού χώρου με πολλούς προσκυνητές και επισκέπτες καθ? όλη την διάρκεια του έτους, κυρίως κατά την θερινή περίοδο και κατ' εξοχήν στις 11 Νοεμβρίου, ημέρα της μνήμης του Αγίου Μηνά».    

Μονή Αγίου Γεωργίου Καμίτσανης

«Το ακριβές έτος ιδρύσεως της Μονής είναι άγνωστο. Από κάποιες επιγραφές πληροφορούμεθα, ότι ανοικοδομήθηκε μεταξύ των ετών 1758 και 1773 επάνω στα ερείπια του Μοναστηρίου του Αγίου Γεωργίου, το οποίο είχε καταστραφεί σε παλαιότερη εποχή. Ανακαινιστής και νέος κτήτορας ήταν ο Ιερομόναχος Παϊσιος. Η παράδοση της περιοχής αναφέρει ότι ήταν ένα από τα σπουδαιότερα Μοναστήρια με μεγάλη περιουσία και αρκετούς Μοναχούς. Μαρτυρείται επίσης η ύπαρξη μεγάλης βιβλιοθήκης. Σήμερα σώζεται μόνο το κομψότατο Καθολικό, το οποίο ανήκει στο τύπο των τετρακιονίων σταυροειδών μετά τρούλου. Ο αγιογραφικός διάκοσμος είναι έργο του 1789 και αποτελεί το καλύτερα διατηρημένο τοιχογραφικό σύνολο των εκκλησιαστικών μνημείων της Θεσπρωτίας. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο χρονολογείται στα τέλη του 18ου αιώνος, ενώ το προσκυνητάρι φιλοτεχνήθηκε το έτος 1817. Σύμφωνα με τη νεώτερη παράδοση, όπως τη διασώζουν οι πιο ηλικιωμένοι, στην φιλοπατρία και ευστροφία του τελευταίου Ηγουμένου Αρχιμανδρίτου Διαμανού Πέσχου - στα χρόνια του οποίου γνώρισε μεγάλη ακμή - οφείλεται η συμπερίληψη της περιοχής της Μουργκάνας στην ελληνική επικράτεια. Μετά τον θάνατό του η Μονή ερήμωσε και άρχισε να παρακμάζει. Τα κελλιά κατέρρευσαν και διατηρήθηκε μόνο το Καθολικό, το οποίο χρησιμοποιούνταν ως ενοριακός Ναός του συνοικισμού Καμίτσανη, ο οποίος είχε δημιουργηθεί από Τσαμαντιώτες, που εγκαταστάθηκαν εν τω μεταξύ στην περιοχή γύρω από τη Μονή. Σήμερα καταβάλλονται σημαντικές προσπάθειες για την διάσωση και την αναστήλωσή του». 

Μεταβυζαντινή περίοδος (1 από 3)