Νεώτερη περίοδος
(1830 έως σήμερα)

Στην περίοδο αυτή, κυρίως μέχρι και το 1927, αν και οι ιστορικές συνθήκες βάρυναν με ιδιαίτερο τρόπο στην κοινωνικo - οικονομική ζωή της περιοχής, δημιουργούνται αξιόλογα υλικά προϊόντα συλλογικής ή ατομικής δράσης. Στα χρόνια του Μεσοπολέμου, η περιοχή της Μουργκάνας γνωρίζει σημαντική πληθυσμιακή αύξηση, ενώ τα εμβάσματα των ξενιτεμένων εξασφαλίζουν ένα κάπως ανεκτό επίπεδο διαβίωσης.

Στη νεώτερη περίοδο ανήκουν:

  • ο Ι. Ν. Αγίας Βαρβάρας στη Λεπτοκαρυά, 1832
  • ο Ι. Ν. Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Μαλούνι, 1850
  • ο Ι. Ν. Αγίας Τριάδος στο Λια, που ανακατασκευάσθηκε το 1908
  • ο Ι. Ν. Αγίας Παρασκευής στο Λια, 1920. Στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής βρίσκονται από το 1920 έργα του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου. Είναι δύο εικόνες του τέμπλου, ο Άγιος Βασίλειος και ο Άγιος Παντελεήμων καθώς και μία φορητή εικόνα του Νεομάρτυρος Γεωργίου εξ Ιωαννίνων, προσφορά της οικογένειας Τσιλιβίδη.
  • ο Ι. Ν. Αγίου Προκοπίου στη Λίστα, ανακατασκευή και επέκταση του ναού που είχε κτιστεί το 1813.
  • τα πετρόκτιστα Δημοτικά Σχολεία στα περισσότερα χωριά, 1925 - 1935
  • από τους Νερόμυλους, που σύμφωνα με μαρτυρίες ήταν αρκετοί στην περιοχή, διατηρείται σε καλή κατάσταση ένας στη Δάφνη καθώς και ένας στη θέση «Ριγγίνα» της Καλλιθέας που ανακαινίσθηκε πρόσφατα.
  •  πετρόχτιστες κατοικίες, λαϊκής αρχιτεκτονικής της ηπειρώτικης υπαίθρου, συναντάμε σαν σύνολο στο χωριό Τσαμαντά, που προστατεύεται σαν παραδοσιακός οικισμός, και διάσπαρτες σε άλλα χωριά της περιοχής, όπως Λια, Μαλούνι, Αμπελώνας, Κεφαλοχώρι, Μηλέα, κλπ.