Γεωγραφία

Δυτικά της Πίνδου σχηματίζονται τρεις οροσειρές που διασχίζουν την περιοχή της Ηπείρου με διεύθυνση ΒΔ-ΝΑ. Η τρίτη οροσειρά, η δυτικότερη, που αρχίζει από το αλβανικό έδαφος και εκτείνεται στα σύνορα των νομών Ιωαννίνων - Θεσπρωτίας, αποτελείται από τα όρη Τσαμαντά - γνωστότερα ως Μουργκάνα- και συνεχίζεται με τα όρη Σουλίου.


Η ονομασία «Μουργκάνα» πιθανά παραπέμπει στην αίσθηση που δημιούργησε το βουνό στους ανθρώπους με τη μορφή, το χρώμα και τις φυσικές του συνθήκες: ο βλοσυρός, ο αγριεμένος = μούργκας, Μουργκάνα ή το τελευταίο μαύρο = μούργα, Μουργάνα, Μουργκάνα.
Το «διχασμένο» 1 αυτό βουνό αναπτύσσει τον κύριο όγκο του από το χωριό Λίστα προς τα βόρεια του χωριού Τσαμαντά και απέναντι από το βουνό Κασιδιάρης στο νομό Ιωαννίνων. Η οροσειρά αρχίζει από μικρότερους ορεινούς όγκους: τον Κρανίλα, τον Προφήτη Ηλία, τη Βελούνα προς το νομό Ιωαννίνων, την Πλόκιστα, την Ταβέρα, τη Σταρόδα προς την Αλβανία.

«Κατεβαίνω στην Κεντρική Ευρώπη, ακολουθώ την μεγάλη οροσειρά προς τον Νότο και βρέθηκα στ' Ακροκεραύνεια όρη. Ήξερα ότι η ουρά τους κατέληγε στο αγαπημένο μου βουνό, στην Μουργκάνα.»
από το ποίημα «Η περιπλάνηση της πεταλούδας»
του Σωτήρη Δημητρίου



«Ο Χριστόφορος Μηλιώνης στο αυτοαναφορικό αφήγημα "Ακούω τον άνεμο" αποκαλύπτει ότι ο τίτλος (του βιβλίου) "Ακροκεραύνια" (εκδόσεις Κέδρος, 1976), λόγια ονομασία των βουνών της Χειμάρας, είναι μια ποιητική σύλληψη της οροσειράς της Μουργκάνας...»

1 Ο χαρακτηρισμός «διχασμένο» δίνεται στο βουνό της Μουργκάνας από τον Μισέλ Φάις στη συνέντευξη του συγγραφέα Σωτήρη Δημητρίου, που δημοσιεύτηκε στο τεύχος Βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας στις 17/01/2003.


  • Κτίσμα Μονοβύζας - είσοδος στη Μουργκάνα από Μαυρονέρι